657 SAYILI KANUNDA MEMURİYET GÜVENCESİ VE TEMEL HAKLAR
KAMU EMEK-DER | Bilgi Merkezi
1. Memuriyet Güvencesi Nedir?
Memuriyet güvencesi, kamu çalışanlarının görevlerini hukuka uygun biçimde yerine getirirken keyfî uygulamalara karşı korunmasını sağlayan temel bir ilkedir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 18. maddesine göre, kanunlarda belirtilen hâller dışında devlet memurunun memurluğuna son verilemez; aylık ve diğer hakları elinden alınamaz.
Bu güvence, kamu hizmetinin sürekliliği, tarafsızlığı ve hukuka uygun yürütülmesi bakımından önem taşır.
Ancak memuriyet güvencesi mutlak değildir. Kanunda düzenlenen disiplin hükümleri ve diğer hukuki nedenlerle memuriyetin sona ermesi mümkündür.
2. Kanuni Hakların Uygulanmasını İsteme
657 sayılı Kanun'un 17. maddesi, devlet memurlarına yürürlükteki mevzuat hükümlerinin kendileri hakkında uygulanmasını isteme hakkı tanır.
Bir kamu çalışanı, kanun ve ilgili düzenlemelerden doğan haklarının uygulanmadığını düşünüyorsa kurumuna başvurabilir.
Bu başvurunun yazılı yapılması ve başvuru kaydının saklanması, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların çözümü açısından önemlidir.
3. Başvuru, Şikâyet ve Dava Açma Hakkı
657 sayılı Kanun'un 21. maddesi, devlet memurlarına kurumlarıyla ilgili resmî ve kişisel konularda başvuru yapma; kendilerine uygulanan idari işlem ve eylemler nedeniyle şikâyette bulunma ve dava açma hakkı tanır.
Kurum içi başvuru ve şikâyetlerin usulü ilgili mevzuat hükümlerine göre yürütülür.
İdari işlemlere karşı yargı yoluna başvurulması ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu çerçevesinde değerlendirilir.
Dava açma süreleri ve idari başvuruların bu sürelere etkisi somut işlemin niteliğine göre belirlenmelidir.
4. Sendikal Örgütlenme ve Dernek Kurma Hakları
Anayasa ve ilgili mevzuat çerçevesinde kamu çalışanlarının örgütlenme hakları bulunmaktadır.
657 sayılı Kanun'un 22. maddesi, devlet memurlarının Anayasa ve özel kanun hükümlerine göre sendika ve üst kuruluşlar kurabilmesini ve bunlara üye olabilmesini düzenler.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu, kamu görevlilerinin sendikal hakları ile bu haklara ilişkin özel koşulları belirler.
Sendika üyeliği konusunda bazı görev ve personel grupları için kanuni sınırlamalar bulunmaktadır.
Dernek kurma ve derneğe üye olma hakları ise Anayasa, Türk Medeni Kanunu, Dernekler Kanunu ve ilgili özel mevzuat çerçevesinde değerlendirilir.
Sendikal faaliyetler nedeniyle hukuka aykırı ayrımcılık yapılmaması, örgütlenme özgürlüğünün korunması bakımından temel önemdedir.
5. İzin ve Sosyal Haklar
Devlet memurlarının yıllık izin, mazeret izni, hastalık izni ve diğer izin hakları 657 sayılı Kanun ve ilgili özel düzenlemeler kapsamında belirlenir.
Kanunun 102 ve devamı maddelerinde izinlere ilişkin temel hükümler yer almaktadır.
İzinlerin kullanılması konusunda personelin statüsü, hizmet gerekleri ve ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınmalıdır.
6. Disiplin İşlemlerinde Hukuki Güvenceler
Devlet memurları hakkında yürütülen disiplin işlemleri kanuni dayanağa sahip olmalı ve hukuka uygun gerçekleştirilmelidir.
657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde disiplin cezaları ve ilgili fiiller düzenlenmiştir.
Kanunun 130. maddesi, devlet memuruna savunması alınmadan disiplin cezası verilemeyeceğini hükme bağlamaktadır.
Memura savunma yapabilmesi için tanınacak süre yedi günden az olamaz.
Disiplin cezalarına karşı idari itiraz ve yargı yolları, cezanın niteliğine ve uygulanabilir mevzuata göre değerlendirilir.
7. Hak Kaybı Yaşayan Kamu Çalışanları Ne Yapmalı?
Hak kaybına uğradığını düşünen kamu çalışanlarının:
İlgili idari işlem ve tebligatları saklaması,
Talebini veya itirazını yazılı olarak iletmesi,
Başvurusunun kayıt altına alınmasını sağlaması,
İdari itiraz ve dava sürelerini takip etmesi,
Gerektiğinde sendikal veya hukuki destek alması
önemlidir.
İdari başvuruların dava süresini her durumda yeniden başlatmadığı unutulmamalıdır.
8. KAMU EMEK-DER'in Görüşü
Kamu Emekçileri ve Emeklileri Hak ve Dayanışma Derneği olarak kamu çalışanlarının hukuki güvencelerinin korunmasını, liyakat ilkesinin güçlendirilmesini, görevde ayrımcılığın önlenmesini ve hak arama özgürlüğünün etkin biçimde kullanılmasını savunuyoruz.
Kamu çalışanlarının güvenceli, adil ve insan onuruna yaraşır koşullarda çalışması hem çalışanların hakkı hem de güçlü kamu hizmetinin temelidir.
Hiçbir kamu çalışanı keyfî uygulamalar karşısında yalnız bırakılmamalıdır.
Hak ve Dayanışmanın Merkezi – KAMU EMEK-DER
Mevzuat Kaynakları
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, madde 10, 36, 51, 70 ve 129.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, madde 17–22, 102–108, 125, 130 ve ilgili hükümler.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu.
5253 sayılı Dernekler Kanunu ve ilgili özel mevzuat.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Somut uyuşmazlıklarda personelin hukuki statüsü, yürürlükteki mevzuat ve başvuru süreleri ayrıca değerlendirilmelidir.
